Cập nhật hướng dẫn sử dụng thuốc bởi các Thầy Thuốc
Gừng gió còn được gọi với nhiều tên khác như ngãi xanh, riềng dại hay riềng rừng. Từ lâu, các thầy thuốc Y học cổ truyền đã sử dụng loại cây này trong nhiều bài thuốc nhằm hỗ trợ điều trị bệnh và bồi bổ sức khỏe một cách tự nhiên, an toàn.
Gừng gió thuộc họ Gừng (Zingiberaceae), có tên khoa học là Zingiber zerumbet Sm.. Đây là loại cây thân thảo thường mọc hoang ở những khu vực rừng núi ẩm mát hoặc được trồng làm cảnh và làm thuốc. Cây có chiều cao trung bình từ 1 – 1,3m, thân rễ phát triển thành nhiều nhánh giống củ gừng nhưng to và chắc hơn.
Thân rễ gừng gió khi còn non có màu vàng, mùi thơm đặc trưng; khi già chuyển sang màu trắng và vị đắng hơn. Lá cây mọc so le, không cuống, mặt trên nhẵn còn mặt dưới có lông mịn rải rác, mép lá hơi uốn lượn. Hoa gừng gió thường nở vào khoảng tháng 5 – 6 hằng năm, mọc thành cụm hình trứng vươn thẳng từ thân rễ. Khi còn non hoa có màu lục, về già chuyển sang hồng đỏ khá bắt mắt. Quả hình bầu dục, hạt màu đen và có lớp áo hạt mềm màu trắng.
Theo quan điểm Y học cổ truyền, gừng gió có vị đắng, cay, tính ấm. Dược liệu này thường được dùng với công dụng tán phong hàn, giảm đau, hoạt huyết, tiêu ứ và hỗ trợ điều trị các chứng đau bụng, đau nhức cơ thể, sưng tấy hay trúng gió. Nhờ đặc tính ấm nóng, gừng gió đặc biệt phù hợp trong những trường hợp cơ thể nhiễm lạnh, khí huyết kém lưu thông.
Không chỉ xuất hiện trong các bài thuốc dân gian, gừng gió còn được nhiều lương y đánh giá cao bởi khả năng hỗ trợ cải thiện các vấn đề về tiêu hóa, xương khớp và tuần hoàn máu. Đây cũng là lý do gừng gió được xem như một vị thuốc quý trong nhiều tài liệu Đông y.
Một số công trình nghiên cứu chỉ ra rằng zerumbon – hoạt chất chính trong tinh dầu gừng gió – có khả năng ức chế sự phát triển của một số vi khuẩn gây bệnh. Bên cạnh đó, gừng gió còn được ghi nhận có đặc tính kháng viêm, hỗ trợ giảm đau và chống oxy hóa.
Một số tài liệu y học hiện đại cũng đề cập đến tiềm năng hỗ trợ ức chế sự phát triển của tế bào bất thường, tuy nhiên những ứng dụng này vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu để khẳng định rõ ràng. Vì vậy, gừng gió hiện vẫn chủ yếu được sử dụng như một dược liệu hỗ trợ chứ không thay thế thuốc điều trị đặc hiệu.
Giảng viên Cao đẳng Y học cổ truyền, Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn cho biết, gừng gió được ứng dụng khá đa dạng trong đời sống hằng ngày:
- Hỗ trợ mỡ máu cao: Dùng củ và lá gừng gió kết hợp cùng táo tàu, mộc nhĩ, nấm nấu nước uống cách ngày.
- Phụ nữ sau sinh ăn kém: Nấu gừng gió cùng ngọn bí đỏ, cà chua và cá giúp kích thích vị giác.
- Rong kinh sau sinh: Kết hợp gừng gió với lá và hoa khoai mỡ sắc uống trong vài ngày.
- Cảm lạnh do mưa: Dùng lá gừng gió nấu nước xông cùng lá khuynh diệp và vỏ quýt khô giúp ra mồ hôi, giải cảm.
- Cầm máu vết thương: Giã nhuyễn gừng gió với lá chàm mèo đắp ngoài da.
- Khó tiêu, đầy bụng: Nấu gừng gió với bầu non và chanh muối để hỗ trợ tiêu hóa.
- Đau nhức khớp: Kết hợp gừng gió, ngải cứu, gạo lứt và lươn nấu cháo ăn định kỳ giúp cơ thể ấm lên, giảm đau mỏi.
Dù mang lại nhiều lợi ích, gừng gió không phải ai cũng dùng được. Người có cơ địa nóng trong, nhiệt tích hoặc thường xuyên bốc hỏa nên hạn chế sử dụng. Khi dùng cần chú ý liều lượng phù hợp với thể trạng từng người, tránh lạm dụng. Đối với người có bệnh gan hoặc đang điều trị bệnh mạn tính, nên tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi áp dụng.
Bên cạnh đó, trong thời gian sử dụng các bài thuốc có gừng gió, người dùng nên ăn uống thanh đạm, hạn chế rượu bia và thực phẩm nhiều dầu mỡ để đạt hiệu quả tốt hơn. Việc hiểu đúng và dùng đúng dược liệu chính là nguyên tắc quan trọng trong Y học cổ truyền, giúp phát huy tối đa giá trị của những vị thuốc tự nhiên như gừng gió.
