Cập nhật hướng dẫn sử dụng thuốc bởi các Thầy Thuốc
Cây trầu không còn được gọi bằng nhiều tên khác như trầu cay, trầu lương hay thổ lâu đằng. Đây là loài cây thân leo, thuộc họ Hồ tiêu, có tên khoa học là Piper betle L. Thân cây mềm, dễ bám, lá mọc so le, hình tim, bề mặt lá bóng và có mùi cay nồng đặc trưng. Trầu không ưa khí hậu ẩm, sinh trưởng mạnh vào mùa mưa, thường được trồng nhiều ở các vùng quê Việt Nam.
Theo phân tích, trong 100g lá trầu không chứa lượng lớn nước, chất xơ, protein, khoáng chất cùng nhiều vitamin quan trọng như vitamin A, vitamin nhóm B, sắt, canxi và đặc biệt là tinh dầu. Chính các hoạt chất sinh học như flavonoid, polyphenol, eugenol và chavicol đã tạo nên giá trị dược liệu của lá trầu không trong y học dân gian.
Trong Y học cổ truyền, lá trầu không có vị cay, tính ấm, tác động chủ yếu vào kinh phế và tỳ, thường được dùng để sát khuẩn, giảm viêm và giảm đau.
Một trong những công dụng được biết đến nhiều nhất là chăm sóc và bảo vệ răng miệng. Nhờ khả năng kháng khuẩn và chống oxy hóa mạnh, nước lá trầu không giúp giảm hôi miệng, hạn chế viêm lợi, nhiệt miệng và chảy máu chân răng khi sử dụng đúng cách.
Bên cạnh đó, lá trầu không còn được xem là chất giảm đau tự nhiên. Dân gian thường giã nát lá trầu để đắp lên vùng sưng đau, bầm tím hoặc trầy xước nhằm giảm đau và ngăn nhiễm trùng. Khi bị đau đầu nhẹ do thay đổi thời tiết, xoa lá trầu giã dập lên thái dương cũng giúp cải thiện triệu chứng khá rõ rệt.
Nhiều nghiên cứu cho thấy tinh dầu eugenol trong lá trầu không có khả năng giảm cholesterol xấu, hỗ trợ phòng ngừa các bệnh tim mạch, gan nhiễm mỡ. Ngoài ra, nhờ đặc tính chống oxy hóa, lá trầu không còn được sử dụng để hỗ trợ ổn định đường huyết, đặc biệt ở người mắc đái tháo đường tuýp 2.
Với đặc tính sát khuẩn và kháng viêm cao, lá trầu không còn giúp điều trị các vấn đề ngoài da như mụn nhọt, mẩn ngứa, nấm da mà ít gây tác dụng phụ. Không ít chị em cũng tin dùng lá trầu không để hỗ trợ vệ sinh vùng kín, giảm ngứa và viêm nhiễm phụ khoa khi sử dụng đúng cách, đúng liều lượng.
Ngoài ra, loại lá này còn có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa, giúp ăn ngon miệng hơn, đồng thời góp phần kiểm soát cân nặng nhờ hàm lượng chất xơ khá cao. Một số kinh nghiệm dân gian còn dùng lá trầu không để xử lý say nắng, hôi nách hoặc bỏng nhẹ do nước sôi.
Theo TS Nguyễn Xuân Xã – giảng viên khoa Y học cổ truyền Trường Đại học Lương Thế Vinh cho biết, từ xa xưa, lá trầu không đã được ứng dụng linh hoạt trong nhiều bài thuốc đơn giản tại nhà. Nước lá trầu không đun sôi để nguội thường được dùng rửa vết thương nhằm sát khuẩn và giúp nhanh lành da. Khi bị viêm họng, nhiều người giã lá trầu lấy nước, pha cùng mật ong để ngậm, giúp giảm đau rát cổ họng hiệu quả.
Đối với phụ nữ sau sinh bị cương sữa, việc hơ nóng lá trầu rồi áp lên bầu ngực là mẹo dân gian giúp giảm đau và thông tia sữa. Ngoài ra, lá trầu không còn được dùng để ngâm chân chữa nước ăn chân, đánh gió khi cảm cúm hoặc xông rửa ngoài trong các trường hợp ngứa, viêm nhiễm nhẹ.
Dù mang lại nhiều lợi ích, lá trầu không vẫn cần được sử dụng đúng cách. Giảng viên Cao đẳng ngành Y học cổ truyền tại Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn cho biết, không nên lạm dụng hoặc dùng kéo dài, đặc biệt là uống nước lá trầu với liều lượng lớn. Với phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh lý nền, nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi sử dụng.
Ngày nay, từ những giá trị y học truyền thống của lá trầu không, các nhà khoa học đã phát triển nhiều sản phẩm chăm sóc sức khỏe và vệ sinh cá nhân an toàn, tiện lợi hơn. Điều này cho thấy lá trầu không không chỉ là biểu tượng văn hóa mà còn là một dược liệu dân gian giàu tiềm năng, đáng được gìn giữ và phát huy.
