Đau họng là triệu chứng thường gặp trong các bệnh lý như cảm lạnh, cảm cúm, viêm họng cấp hoặc mạn tính. Trong đa số trường hợp, đau họng không cần điều trị bằng kháng sinh toàn thân mà ưu tiên sử dụng thuốc tác dụng tại chỗ nhằm làm dịu niêm mạc, giảm viêm và giảm đau nhanh chóng.

Đây cũng là nguyên tắc điều trị quan trọng được giảng dạy trong chương trình đào tạo khối ngành sức khỏe, đặc biệt ở hệ Cao đẳng Y sĩ đa khoa, nơi sinh viên được học cách nhận định triệu chứng, phân loại mức độ bệnh và hướng dẫn sử dụng thuốc hợp lý cho người bệnh trong cộng đồng.

Các nhóm thuốc điều trị đau họng phổ biến hiện nay

1. Thuốc ngậm trị đau họng

Thuốc ngậm là dạng thuốc tác dụng trực tiếp lên niêm mạc họng thông qua cơ chế tan chậm trong khoang miệng. Khi ngậm đúng cách, hoạt chất sẽ tiếp xúc lâu hơn với vùng niêm mạc bị viêm, giúp làm dịu và sát khuẩn nhẹ tại chỗ.

Thành phần thường gặp trong thuốc ngậm gồm menthol, benzocain, amylmetacresol hoặc các tinh dầu thảo dược. Những hoạt chất này có tác dụng:

• Giảm cảm giác đau rát
• Làm mát và dịu cổ họng
• Hạn chế sự phát triển của vi khuẩn tại chỗ

Người sử dụng cần lưu ý không nhai hoặc nuốt ngay viên thuốc vì sẽ làm giảm hiệu quả điều trị. Đây là dạng thuốc phù hợp với các trường hợp đau họng nhẹ đến trung bình.

2. Dung dịch xịt họng

Dung dịch xịt họng hiện được sử dụng rất phổ biến nhờ tính tiện lợi và tác dụng nhanh. Thuốc được phun trực tiếp vào vùng họng viêm, giúp hoạt chất tiếp xúc ngay với niêm mạc tổn thương.

Thành phần của xịt họng có thể bao gồm:

• Chất kháng viêm
• Hoạt chất sát khuẩn
• Thuốc giảm đau tại chỗ
• Chiết xuất thảo dược

Ưu điểm của dạng thuốc này là dễ sử dụng, phù hợp với người khó ngậm thuốc hoặc trẻ lớn. Trong thực hành lâm sàng ban đầu, sinh viên hệ Cao đẳng Y sĩ đa khoa được hướng dẫn cách đánh giá mức độ viêm họng và tư vấn sử dụng dạng xịt phù hợp nhằm giảm nhanh triệu chứng nhưng vẫn đảm bảo an toàn.

3. Nước súc miệng và súc họng

Theo kiến thức Tây y, nước súc họng có vai trò quan trọng trong việc làm sạch khoang miệng, giảm vi khuẩn và hỗ trợ giảm viêm. Một số dung dịch chứa hoạt chất sát khuẩn nhẹ hoặc thành phần thảo dược giúp:

• Làm dịu niêm mạc họng
• Giảm đau và khô họng
• Hạn chế mùi hôi miệng

Việc súc họng đều đặn, đặc biệt bằng nước muối loãng, có thể cải thiện rõ rệt triệu chứng đau họng nhẹ và góp phần phòng ngừa viêm nhiễm tái phát.

4. Thuốc bôi hoặc dung dịch tra họng

Trong một số trường hợp tổn thương khu trú, bác sĩ có thể chỉ định dung dịch bôi hoặc tra họng chứa chất kháng viêm hay sát khuẩn mạnh hơn. Dạng thuốc này ít phổ biến nhưng mang lại hiệu quả tốt nếu sử dụng đúng chỉ định.

Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn của nhân viên y tế để tránh kích ứng hoặc tổn thương niêm mạc họng.

Lưu ý khi sử dụng thuốc điều trị đau họng

Mặc dù các thuốc tác dụng tại chỗ tương đối an toàn, việc lạm dụng có thể gây kích ứng niêm mạc hoặc che lấp triệu chứng của bệnh lý nghiêm trọng hơn. Nếu đau họng kéo dài trên 3–5 ngày, kèm sốt cao, nuốt đau dữ dội hoặc nổi hạch cổ, người bệnh cần đi khám để xác định nguyên nhân chính xác.

Một trong những nội dung quan trọng trong đào tạo Cao đẳng Y sĩ đa khoa tại Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn là phân biệt đau họng do virus – thường không cần kháng sinh – với đau họng do vi khuẩn, từ đó hạn chế tình trạng sử dụng kháng sinh bừa bãi.

Bên cạnh việc sử dụng các thuốc tác dụng tại chỗ, người bệnh cũng cần chủ động kết hợp các biện pháp chăm sóc hỗ trợ để tăng hiệu quả điều trị. Việc uống đủ nước mỗi ngày giúp làm dịu cổ họng, hạn chế tình trạng khô rát và hỗ trợ quá trình phục hồi niêm mạc. Đồng thời, nên giữ ấm vùng cổ, tránh tiếp xúc với gió lạnh để không làm tình trạng viêm trở nên nghiêm trọng hơn.

Khi họng đang bị viêm, người bệnh nên hạn chế nói nhiều nhằm giảm kích thích lên dây thanh và niêm mạc họng. Ngoài ra, cần tránh khói bụi, thuốc lá và các chất kích thích vì đây là những yếu tố dễ làm tổn thương niêm mạc và kéo dài thời gian bệnh. Duy trì thói quen súc họng bằng nước muối loãng hằng ngày cũng là cách đơn giản nhưng hiệu quả giúp làm sạch khoang miệng, giảm vi khuẩn và hỗ trợ ngăn ngừa biến chứng.