Cập nhật hướng dẫn sử dụng thuốc bởi các Thầy Thuốc
Trong kho tàng thảo dược của Y học cổ truyền, cây nọc sởi là một vị thuốc dân gian quen thuộc, thường được nhắc đến với công dụng hỗ trợ giải độc khi cơ thể bị phát ban, sởi hoặc các chứng nóng trong.
Cây nọc sởi còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như cỏ ban, cỏ vỏ lúa, điền nhĩ thảo hay điền hoàng cơ. Tên khoa học của cây là Hypericum japonicum Thunb., thuộc họ Ban (Hypericaceae). Trong dân gian, người ta thường truyền miệng rằng loại cây này có khả năng “làm hết nọc sởi”, tức giúp thanh nhiệt, giải độc khi cơ thể bị nổi ban hoặc sốt phát ban. Chính vì vậy, cây nọc sởi được sử dụng khá phổ biến trong các bài thuốc Y học cổ truyền tại nhiều vùng quê Việt Nam.
Cây nọc sởi là dạng cỏ thân nhỏ, chiều cao trung bình chỉ khoảng 10–20cm. Thân cây nhẵn, phân nhiều nhánh mảnh. Lá mọc đối, hình bầu dục nhỏ, gần như không có cuống. Khi soi lá dưới ánh sáng sẽ thấy những chấm li ti trong suốt, đây là đặc điểm khá đặc trưng để nhận diện cây.
Hoa nọc sởi có màu vàng, kích thước nhỏ, thường mọc đơn lẻ ở kẽ lá, cuống hoa dài vài milimet. Quả dạng nang hình trứng, bên trong chứa các hạt nhỏ hình trụ, có rãnh dọc. Nhờ hình dáng bé nhỏ và dễ lẫn với các loại cỏ khác nên khi thu hái cần quan sát kỹ để tránh nhầm lẫn.
Tại Việt Nam, cây nọc sởi mọc hoang ở nhiều nơi từ miền núi, trung du cho tới đồng bằng. Người dân thường bắt gặp loài cây này ở bờ ruộng, ruộng bỏ hoang hoặc những vùng đất ẩm. Cây xuất hiện nhiều vào mùa xuân, nở hoa vào mùa hè và tàn dần khi sang thu đông. Ngoài Việt Nam, cây còn phân bố tại một số khu vực Trung Quốc và các quốc gia nhiệt đới, cận nhiệt đới.
Bộ phận được sử dụng làm thuốc trong Y học cổ truyền là toàn thân cây. Dược liệu có thể dùng tươi hoặc phơi khô để bảo quản lâu dài. Khi thu hái nên chọn cây còn tươi tốt, không bị sâu bệnh để đảm bảo chất lượng.
Từ kinh nghiệm dân gian lưu truyền qua nhiều thế hệ, cây nọc sởi thường được sử dụng trong các trường hợp:
- Hỗ trợ giải độc khi bị sởi, phát ban, nóng trong
- Giảm sưng đau, mụn nhọt, lở loét ngoài da
- Hỗ trợ các chứng vàng da, viêm gan nhẹ
- Giảm đầy hơi, khó tiêu, cam tích ở trẻ nhỏ
- Dùng ngoài để rửa vết thương sưng viêm
Ở một số quốc gia châu Á, thảo dược này còn được dùng trong các bài thuốc hỗ trợ viêm amidan, viêm ruột hoặc giã nát đắp ngoài da khi bị trầy xước. Tuy nhiên, đây chủ yếu là kinh nghiệm dân gian và cần sử dụng thận trọng.
TS Lê Xuân Hùng, giảng viên khoa Y học cổ truyền Trường Đại học Lương Thế Vinh chia sẻ một số bài thuốc chữa bệnh từ cây nọc sởi như sau:
Bài thuốc hỗ trợ giải độc khi nổi sởi: Dùng khoảng 50g cây tươi hoặc 20g cây khô, rửa sạch rồi sắc lấy nước uống trong ngày. Có thể kết hợp thêm kim ngân hoa hoặc diếp cá để tăng tính thanh nhiệt.
Hỗ trợ viêm gan, vàng da nhẹ: Sử dụng 30–40g cây nọc sởi khô, sắc nước uống chia 2–3 lần/ngày. Nên duy trì vài ngày liên tục và kết hợp chế độ ăn thanh đạm.
Dùng ngoài trị mụn nhọt, sưng viêm: Nấu cây nọc sởi thành dạng cao lỏng rồi bôi lên vùng da bị tổn thương. Ngoài ra có thể giã tươi đắp trực tiếp để hỗ trợ giảm sưng đau.
Hỗ trợ tiêu hóa kém, đầy bụng: Dùng khoảng 20g cây khô sắc nước uống trong ngày, áp dụng khi có biểu hiện khó tiêu, ăn không ngon miệng.
Lau rửa viêm niêm mạc miệng: Giã nát cây tươi, vắt lấy nước cốt rồi dùng gạc sạch thấm và lau nhẹ vùng miệng bị viêm 1–2 lần/ngày.
Mặc dù cây nọc sởi được xem là thảo dược lành tính trong Đông y, người dùng vẫn cần cẩn trọng khi áp dụng. Loài cây này dễ bị nhầm với một số loại cỏ khác như cây lưỡi rắn hay xương cá, vì vậy cần nhận diện đúng trước khi sử dụng. Ngoài ra, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh lý nền nên tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi dùng bất kỳ bài thuốc dân gian nào.
